FORUM NAUKOWE
Forum Naukowe, w ramach Samorządowego Kongresu Trójmorza, stanowiło istotną platformę dialogu środowisk akademickich, naukowych oraz dyplomatycznych z państw regionu.
Pierwszy dzień Forum został zainaugurowany przez JM ks. prof. dr hab. Mirosława Kalinowskiego, Rektora Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, który podkreślił znaczenie współpracy międzynarodowej uczelni oraz rolę nauki jako fundamentu rozwoju regionu.
Kluczowym tematem była rola uniwersytetów jako centrów budowania wspólnoty naukowej, wspierania innowacji oraz rozwijania współpracy międzyinstytucjonalnej. Podkreślono znaczenie umiędzynarodowienia badań naukowych, mobilności akademickiej oraz tworzenia wspólnych projektów badawczych wzmacniających konkurencyjność regionu. Wśród prelegentów znaleźli się m.in.: prof. dr hab. Andrzej Szeptycki, Uniwersytet Warszawski, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego; dr Łukasz Gołota, Wicedyrektor Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej; dr hab. Marcin Szewczak, prof. KUL, Członek Zarządu Województwa Lubelskiego; dr Oliko Kobakhidze z Uniwersytetu Sulkhan-Saba Orbeliani (Gruzja); prof. dr Elvira Fetahu, Rektor Uniwersytetu Aleksandra Xhuvaniego w Elbasanie (Albania); prof. dr Luka Martin Tomažič, Prorektor Uniwersytetu Alma Mater Europaea (Słowenia); dr. Belén Moncada , zastępca Prorektora Uniwersytetu CEU im. Ferdynanda III (Hiszpania).
Istotnym elementem dyskusji była także rola nauki w kształtowaniu tzw. „soft power” państw Trójmorza. W tym kontekście zwrócono uwagę na znaczenie współpracy akademickiej i dyplomatycznej jako narzędzi budowania pozycji międzynarodowej regionu, wzmacniania relacji między państwami oraz promowania wspólnych wartości i interesów.
Forum poruszyło również temat wspólnej odpowiedzialności za zdrowie publiczne, wskazując na konieczność współpracy międzynarodowej w obszarze medycyny, systemów ochrony zdrowia oraz reagowania na sytuacje kryzysowe. Akcentowano znaczenie wymiany doświadczeń, badań naukowych oraz rozwiązań systemowych w celu poprawy jakości opieki zdrowotnej w regionie.
Szczególną uwagę poświęcono także jakości kształcenia i badań naukowych, podkreślając rolę współpracy między uczelniami jako kluczowego elementu podnoszenia standardów edukacyjnych. Wśród panelistów znaleźli się m.in.: prof. dr n. med. Rima Beriashvili, doradca min. zdrowia, Państwowy Uniwersytet Medyczny w Tbilisi (Gruzja); prof. dr n. med. Salvatore di Somma, Uniwersytet La Sapienza w Rzymie(Włochy); dr n. med. Andriy Vasko, Dyrektor Lwowskiego Regionalnego Centrum Ratownictwa Medycznego i Medycyny Katastrof (Ukraina); dr n. med. Łukasz Jankowski , Prezes Naczelnej Izby Lekarskiej oraz prof. dr n. med. Khikmat Anvarov, Wicedyrektor Republikańskiego Centrum Naukowo-Badawczego Medycyny Ratunkowej, Uniwersytet Azji Centralnej (Uzbekistan).
Istotnym wydarzeniem było rozszerzenie Sieci Uniwersytetów Trójmorza o nowe uczelnie z Albanii, Turcji i Hiszpanii, co stanowi ważny krok w kierunku dalszej integracji środowiska akademickiego oraz zwiększania jego zasięgu i wpływu. Sieć została zainaugurowana w 2023 roku w Lublinie i obecnie, po przyjęciu nowych członków, skupia 22 uniwersytety związane z regionem Trójmorza (więcej informacji: https://3sun.kul.pl/).
Drugi dzień Forum Naukowego wypełniły panele organizowane przez Instytut Rozwoju Samorządu Terytorialnego przy współpracy partnerów merytorycznych: Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika, Instytutu Studiów Politycznych PAN, Centrum Badań nad Organizacjami Polonijnymi za Granicą KUL oraz Instytutu Międzymorza.
Dyskusje poświęcone były analizie współczesnych wyzwań stojących przed uczelniami i jednostkami badawczymi obszaru Trójmorza. Państwa analizowanego obszaru, pomimo różnic, identyfikują podobne potrzeby rozwojowe oraz zbliżone wyzwania geopolityczne, technologiczne i społeczne, które wymagają budowania trwałych partnerstw badawczych. Słuchaczy interesowały zagadnienia finansowania wspólnych inicjatyw naukowych oraz formy współpracy między uczelniami. Prelegenci reprezentujący Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Akademię Wymiaru Sprawiedliwości, Akademię Zamojską, Akademię Nauk Stosowanych de Gasperi zachęcali do angażowania się we wspólne projekty, podpisywanie obustronnych porozumień o współpracy, również uczelnie z Ukrainy.
Dyplomacja wielopoziomowa była tematem dyskusji podsumowującej pierwsze efekty chorwackiego przewodnictwa w Inicjatywie Trójmorza po szczycie parlamentarnym w Zagrzebiu oraz szczycie prezydenckim i forum biznesu w Dubrowniku. Prelegenci, wśród których znaleźli się: p. Szymon Szynkowski vel Sęk – Poseł na Sejm, prof. Magdalena Bainczyk z Instytutu Zachodniego, prof. Agnieszka Orzelska-Stączek z ISP PAN, p. Paweł Nierada – współzałożyciel Three Seas Business Council, dr Sandro Knezović z Instytutu Rozwoju i Stosunków Międzynarodowych w Zagrzebiu i dr Łukasz Lewkowicz z UMCS, rozmawiali o tym, jak skutecznie tworzyć sieć powiązań i komunikacji w formule dyplomacji wielopoziomowej, a także o wkładzie Chorwacji w rozwój współpracy regionalnej i dziedzictwie tzw. dyplomacji Raguzy.
W kolejnej części Forum uczestnicy zgłębiali aspekty bezpieczeństwa gospodarczego regionu Trójmorza, jego dziedzictwa historyczno-kulturowego, jak również roli Polaków i Polonii mieszkający w państwach Trójmorza jako naturalnych ambasadorów polskiej kultury, nauki i biznesu.
Forum Naukowe zwieńczyła dyskusja o potencjale współpracy krajów Trójmorza z udziałem mi.in. Moniki Michaliszyn, byłej Ambasador RP na Łotwie, dr Pál Attila Illés, byłego Konsula Generalnego Węgier w RP oraz przedstawicieli UMCS, KUL, Akademii Nauk Stosowanych de Gasperi i Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika. Eksperci omówili kluczowe obszary współpracy gospodarczej oraz współpracy militarnej i bezpieczeństwa – w tym koordynacji wysiłków obronnych oraz wzmacniania wschodniej flanki NATO. Finalna część dyskusji poświęcona była zwiększeniu widoczności Inicjatywy Trójmorza oraz pogłębieniu świadomości jej strategicznej konieczności dla krajów Europy Środkowo-Wschodniej.